Watergeuzen

Onze allereerste verzetsstrijders zijn de Watergeuzen maar wie of wat zijn het eigenlijk? Rauwe kerels en vrijbuiters. Een woest en vreselijk volkje van een paar duizend man. Hun bezit is geconfisqueerd of verbrand. Ze hebben niets te verliezen en verwachten niet snel terug te kunnen keren naar hun normale leventje. Beruchte geuzen zijn Van Brederode (de Grote Geus), Boisot, Lumey, Entens en Sonoy. Zij zijn het die de uitgehongerde bevolking brood en haring brengen na het Leidens Ontzet. Redders van een onuitsprekelijke ellende aan het einde van de Middeleeuwen.

Ontstaan van naam Watergeuzen Watergeuzen

Filips II (1527-1598) was koning van Spanje en Nederland en wilde de invloed van de adel inperken Om zijn rijk echter op deze manier te regeren, had hij ambtenaren nodig in plaats van edelen (die hun gebieden als erfelijk bezit bestuurden). Ook wilde Filips II dat iedereen in zijn rijk katholiek bleef. In het Duitse rijk waar Nederland deel van uitmaakte ontstond een nieuw geloof, het protestantisme waartoe veel Nederlanders zich bekeerd hadden. Er ontstond een opstand en een aantal edelen bood een smeekbrief aan om tot een compromis te komen. Maar ze werden afgedaan als  “Gueux”(bedelaars). De oorsprong van de benaming ‘geus’ ligt bij de uitspraak van graaf Karel van Berlaymont: ‘Ce ne son que des gueux’. (Het zijn slechts bedelaars). De verzetsstrijders tegen Alva en Filips II gingen zich daarom Geuzen noemen.

Vervolging

Een aantal Nederlandse edellieden zag zich in 1566 vanwege de strenge vervolging, genoodzaakt het land te ontvluchten en sloten zich aan bij de Watergeuzen. De geuzenvloot bestond uit protestanten en calvinisten, arme adel, vissers, avonturiers en misdadigers. Zij besloten zichzelf de Watergeuzen te noemen en de strijd tegen de Spanjaarden vanuit zee voort te zetten.  De leiders van de watergeuzen krijgen kaperbrieven van Willem van Oranje zodat ze geen wetteloze piraten meer zijn maar echte kapers die in opdracht van een prins actief zijn. Een deel van de buit is voor het verzet. Lange tijd mochten ze gebruik maken van de Engelse havens, maar in het voorjaar van 1572 beval koningin Elisabeth hen te vertrekken.

Den Briel

WatergeuzenNa hun vertrek uit Engeland gingen de Watergeuzen naar Texel maar door een ongunstige wind komen ze uit bij Den Briel. Jan Pieterszoon Koppelstok, een lokale veerman, informeert de Watergeuzen dat er in de stad een klein Spaans garnizoen aanwezig is. De Watergeuzen trokken daarop naar de stad en riepen de later zo bekende kreet ‘In naam van Oranje, doe open die poort’ maar burgemeester Koekebakker weigerde de stadspoort te openen.  Op 1 april 1572 bestormden de Watergeuzen daarom de stadsmuren en veroverden Den Briel.

Tachtig jarige oorlog

Vlissingen, Dordrecht en Enkhuizen vallen in handen van de Watergeuzen. Spanje is behalve in de Nederlanden al enige tijd in oorlog met Turkije. De rebellen dwarsbomen de bevoorrading van de Spaanse troepen, ze domineren de Maas en blokkeren Rotterdam. Ze zijn heer en meester op de Schelde, Antwerpen is onbereikbaar voor Spaanse hulp en ze zijn de baas op de Zuiderzee. De inname van Den Briel was het signaal van de algehele opstand in Nederland en wordt door velen beschouwd wordt als het echte begin van de Tachtigjarige oorlog.

De Watergeuzen plunderen kerken en kloosters, wat een doorn in het oog van de verzoeningsgezinde Willem van Oranje is. Hij laat de leider van deze moorden en plunderingen ontslaan. Een gevolg van de terreur was dat er van een volksopstand al snel geen sprake meer was en de katholieken steeds meer terugkeerden naar het Spaansgezinde kamp. De strijd tussen de aanhangers van Oranje en Filips II heet de ‘Opstand der Nederlanden’ of ‘de 80-jarige oorlog’. Op 15 mei 1648 kwam er een einde aan deze oorlog en werd de Vrede van Munster getekend.

GeuzenpenningWatergeuzen

Veel vormen van verzet strijd worden “geuzen” genoemd. De Geuzen waren een inspiratie voor het verzet in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. De stichting Geuzenverzet geeft elk jaar een Geuzenpenning uit. De Geuzenpenning is een Nederlandse onderscheiding die elk jaar wordt uitgereikt aan mensen of organisaties die zich op bijzondere wijze hebben ingezet in hun strijd voor democratie en tegen dictatuur, racisme en discriminatie. Amnesty International en de Anne Frank Stichting hebben al een Geuzenpenning ontvangen. Het Nederlandse volkslied (het Wilhelmus) is overigens een geuzenlied en is waarschijnlijk geschreven in de periode 1568-1572.

De Geuzenpenning voor 2016 gaat naar Migrant Offshore Aid Station (MOAS), een particuliere organisatie die op zee naar schepen in nood speurt en vluchtelingen redt.

 

Meer weten over de Tachtig jarige oorlog. Lees ook:

Leave a Reply